Mimari Proje Süreci: Adımlar, Süre ve Maliyet Kalemleri

Mimari proje; ihtiyaçların yazıya döküldüğü programdan başlar, eskiz ve avan projeyle biçimlenir, ruhsat ve uygulama projeleriyle inşa edilebilir hale gelir. Her aşama bir öncekinin onayına dayanır; bu yüzden en pahalı değişiklik, erken aşamada verilmeyen karardır. Bu rehber, bir mimarla çalışırken hangi aşamalardan geçeceğinizi, süreyi ve ücreti neyin belirlediğini anlatır.

1) İhtiyaç programı ve arazi analizi

Kaç kişi yaşayacak veya çalışacak, hangi mekânlar gerekli, büyüme planı var mı, bütçe nedir? Bu sorular yazılı bir ihtiyaç programına dönüşür. Aynı aşamada arazinin imar durumu, yönü, eğimi, manzarası ve çevresi incelenir. Harita ve zemin bilgisi bu aşamada ne kadar erken gelirse, sonraki revizyonlar o kadar azalır.

2) Eskiz ve konsept

Mimar ihtiyaç programını ve arazi analizini birkaç alternatif yerleşim ve kütle önerisine çevirir. Bu aşamanın amacı doğru seçeneği bulmaktır, ayrıntı çizmek değil. Değişiklik bu aşamada en ucuzdur; kararlarınızı burada netleştirmek, sonraki aşamaları hızlandırır.

3) Avan proje

Seçilen eskiz ölçekli planlara, kesitlere ve görünüşlere dönüşür; mekân ölçüleri, kotlar ve malzeme yaklaşımı belirlenir. İnşaat maliyetinin ilk gerçekçi tahmini bu aşamada yapılabilir. Statik ve tesisat mühendisleriyle koordinasyon burada başlamalıdır; kolon yerleri ve tesisat şaftları plana sonradan eklenirse plan bozulur.

4) Ruhsat (uygulama) projesi

Yetkili idareye sunulacak, mevzuata uygunluğu gösteren proje setidir. Mühendislik projeleriyle birlikte ruhsat başvurusunun ana belgesini oluşturur. İdarenin istediği biçim ve içerik yerel mevzuata göre değişir; eksik veya uyumsuz proje başvurunun geri dönmesine ve sürenin uzamasına yol açar.

5) Detay projeleri ve şantiye desteği

Ruhsat projesi bir yapının ne olacağını gösterir; detay projeleri nasıl yapılacağını. Doğrama, merdiven, ıslak hacim, cephe ve iç mekân detayları müteahhidin doğru fiyat vermesini ve doğru uygulamasını sağlar. Birçok mimar şantiye aşamasında periyodik kontrol hizmeti de verir; bu hizmetin kapsamı sözleşmede ayrıca yazılmalıdır.

Süreyi ve ücreti ne belirler?

Yapının büyüklüğü ve karmaşıklığı, kararların hızı, revizyon sayısı ve hizmetin kapsamı (yalnızca ruhsat projesi mi, detay ve şantiye desteği dahil mi). Birçok ülkede meslek odaları asgari ücret tarifesi yayımlar; Türkiye’de Mimarlar Odası’nın tarifesi buna örnektir. Teklifleri karşılaştırırken toplam tutardan önce kapsamı karşılaştırın: detay projesi ve şantiye desteği içeren bir teklif, yalnızca ruhsat projesini içerenden doğal olarak yüksektir.

Sık yapılan hatalar

1) İhtiyaç programını yazmadan başlamak: mimar tahmin ederek çizer ve revizyon sayısı artar. 2) Avan projeden sonra büyük değişiklik istemek: mühendislik projeleri de yeniden çizilir. 3) Yalnızca ruhsat projesiyle inşaata başlamak: detay eksik kalır, kararlar şantiyede aceleyle verilir. 4) Revizyon sayısını sözleşmede belirtmemek: ek ücret tartışmasının en yaygın sebebidir. 5) Teklifleri yalnızca fiyatla karşılaştırmak: kapsamı farklı iki teklif karşılaştırılamaz.

Sıkça Sorulan Sorular